"Strips hebben mij tot lezen gebracht." - INTERVIEW ADRIAAN VAN DIS & PETER VAN DONGEN - Stripspeciaalzaak.be
←
→
Transkription von Seiteninhalten
Wenn Ihr Browser die Seite nicht korrekt rendert, bitte, lesen Sie den Inhalt der Seite unten
INTERVIEW ADRIAAN VAN DIS
& PETER VAN DONGEN
DOOR KOEN DRIESSENS - FOTO’S: RAYMOND LAGAE
“Strips hebben mij
tot lezen gebracht.”
1
Adriaan van Dis (°1946) en Peter van Dongen (°1966) slingerd aan het verhaal, dat speelt in
delen voortaan niet enkel hun Nederlands-Indische Hongkong. Het deed me denken aan
de Chinese wijk van Jakarta. Werken
roots, maar — bijna tien jaar na de eerste aanzet —
op scenario van iemand anders was
ook het auteurschap van een fraaie, verstripte versie nieuw voor me, maar dat viel best
van Familieziek, de roman uit 2002 van de bekroonde mee.”
schrijver en presentator van een tv-boekenprogramma
en documentaires. Van Dongen, auteur van een klein, En in de pen van Edgar P. Jacobs
maar fijn œuvre (waaronder vooral het op deze site tot kruipen?
beste Nederlandse stripalbum uitgeroepen Rampokan: VAN DONGEN: “Ook. Ik deed alles zoals
Java) heeft ook de wind in de zeilen dankzij zijn volgende hij het zou doen, ik móest hem zelfs
kopiëren. Als ik dat in mijn eigen werk
zomer verschijnende Blake en Mortimer. “Vanochtend
zou doen, zou men mij verketteren.”
heb ik de geïnkte pagina’s van het eerste deel van het VAN DIS: “Je liet me eens vellen zien
tweeluik (waarvan het vervolg in juni 2019 verschijnt, met honderden koppen erop, tot ze in
nvdr) bij Dargaud binnengebracht”, zegt Van Dongen. je hand zaten.”
Beter nog, daarna, over een jaar of twee, drie, gaat VAN DONGEN: “Anders teken ik altijd
hij aan de slag met een derde album, op basis van voor de spiegel, nu kon ik gebaren en
niemand minder dan de blijkbaar toch niet helemaal houdingen gewoon opzoeken in de
gepensioneerde Jean Van Hamme. oude albums. Makkelijk zat.”
Ere wie ere toekomt: Peter van
PETER VAN DONGEN: “Ik heb het scena- Dongen werkt aan de Blake en
rio binnen, maar ik moet het eerst nog Mortimers samen met Teun
vertalen, even Google Translate erop Berserik, een klare lijn-illustrator
loslaten.” en cartoonist. Hoe gaan jullie te
(Adriaan van Dis rolt met zijn ogen.) werk?
VAN DONGEN: “Nee hoor, dat werkt VAN DONGEN: “Ik deed de decoupage
best. ‘Je hebt voor 99 procent precies en dan verdeelden we de prenten,
begrepen wat ik bedoelde’, zei Yves waarbij ik vooral mensen teken en
Sente me bij wat ik tot nog toe ervan Teun sterk is in vliegtuigen en dergelij-
gemaakt heb.” ke. Het eerste deel ga ik nu inkleuren.
we zien Basam-Dandu, de boze kei- Dongen. We komen deze winter wel Dat doe ik zelf, ja, in tegenstelling tot
Van Dongen is zo vriendelijk kopie- zer van Tibet, passeren en nog veel door dankzij de hete kolen waarop we Familieziek: behalve één voorbeeld-
ën van die geïnkte platen te laten meer slechte ‘gelen’. “Gelukkig zijn zitten tot volgende zomer! pagina had ik daar geen tijd meer
zien. Het ziet er veelbelovend uit: ze niet allemaal slecht”, verklapt Van VAN DONGEN: “Ik was zelf meteen ver- voor en klaarde Marloes Dekkers
2
(inkleurster voor onder meer Hanco flashbacks naar de tropen...” Zo werkt een
Kolk, nvdr) de klus.” VAN DONGEN: “Deze strip is ook een
film, maar dan op papier.’ schrijver: je
haalt van
Familieziek is een mooie aanvulling VAN DIS: “Het beeld is soms sterker
bij Adriaan van Dis’ met de Librisprijs dan het woord: bijvoorbeeld hoe mijn
bekroonde moederroman Ik Kom
Terug (2015): het is een afrekening
vader in tegenlicht voor het raam
staat en Indië ziet... Of de ‘kopkracht’ overal dingen
met zijn Indische vader “Meneer
Java”, de nieuwe echtgenoot van
waarmee de jongen de piloot wordt
die hij wilde zijn — wij lazen Biggles! bij elkaar, je
zijn moeder en stiefvader voor zijn
drie Indische zusjes. Een “schuldige
We speelden ook in de bunkers van
het strand, het ‘spiegelhuis’ voor de
jokt en maakt
overlever”, noemt Van Dis hem, “een
gebroken man op zijn eenendertigste
jongen in de roman. De gerepatri-
eerden in het opvanghuis vertelden
er je eigen ding
die met zijn gezin naar een kolonie-
huis in Bergen aan Zee gerepatrieerd
voortdurend verhalen van vroeger,
van daar, aan elkaar. Elke week dezelf-
van. Zo ging
is na de Tweede Wereldoorlog en de
eenzijdig verklaarde onafhankelijk-
de, telkens wat sterker.’
VAN DONGEN: “Om het te visualiseren
Peter met het
heid van Indonesië. Meneer Java is
een werkloze die zich duur kleedt,
bracht ik het spiegelhuis samen in één
plek, de bunker. Dat is wat ik deed: uit
resultaat van
hij heeft driftbuien en staart door het
raam naar een verloren wereld, tracht
de taferelen plukken en dat samen-
husselen in een nieuwe setting.”
mijn gehussel
zijn dromerige zoontje weerbaar te VAN DIS: “Zo werkt een schrijver: je ook te werk.
maken, maar belandt uiteindelijk in haalt van overal dingen bij elkaar, je
de psychiatrie. jokt en maakt er je eigen ding van. Zo — Adriaan van Dis
VAN DIS: “Toen mijn vijfenzestigste ver- ging Peter met het resultaat van mijn
jaardag eraan kwam, wilde ik mezelf gehussel ook te werk.”
vieren met een strip. Inmiddels word VAN DONGEN: “Wat resulteerde in een
ik 71... Niet om een nieuw publiek te tekst die trouw is aan het boek, maar
bereiken. Ik was gewoon benieuwd een beeld dat zijn eigen verhaal ver-
hoe een verstripping eruit zou zien.” telt.”
Fragment uit Familieziek.
Liever dan een verfilming? Hoe kwam u bij Peter uit?
VAN DIS: (gemaakt fel) “Ik wil beide! VAN DIS: “Ik was al onder de indruk lees ik graag, vooral als ik me beroerd Het ontroert me dat tot leven te zien
Er zijn weleens filmrechten van mijn van Rampokan en ben een liefhebber voel. Het mooie van Peters werk aan komen als tekeningen, die tien keer
boeken verkocht, maar ze zijn moei- van zijn manier van tekenen, de klare Familieziek is hoe mijn oude familie- meer binnenkomen dan foto’s.”
lijk uitvoerbaar: er zijn nogal wat dure lijn: ook Kuifje en Blake en Mortimer foto’s tot een verhaal gemaakt zijn. VAN DONGEN: “De klare lijn is de es-
3
Bij mijn sentie van een beweging weergeven. Terug naar Familieziek: behalve brengen. Ja, er gaat een bittere we- kocht. Ja, de migranten kregen van
Ik probeer dan ook geen poppetjes te een gezamenlijke voorliefde voor reld schuil achter de schijnwereld die de overheid voor alles inburgerings-
research voor maken, maar personages die leven, en de klare lijn en Blake en Mortimer we hier in Holland te zien kregen via handleidingen: hoe aardappelen te
Rampokan
dat kan ik wel. Ik gebruikte Adriaans speelde uiteraard ook hun gedeelde onder meer de Late Late Lien Show.” schillen, bijvoorbeeld. Ik was aanvan-
foto’s om in de stemming te komen en achtergrond een rol bij hun VAN DONGEN: “We bleken zelfs meer te kelijk in mijn familie research aan het
vertelde bleef zo dicht bij de waarheid, ook al
zijn het voor mij personages uit boe-
samenwerking.
VAN DIS: “Die je bij hem zelfs kunt zien.
delen: ook mijn oma kwam met drie
dochters naar Nederland, net zoals
doen voor een eigen familieverhaal,
maar toen mijn zoon werd geboren,
mijn moeder ken en geen echte personen zoals
voor Adriaan.”
Bij mij hebben de genen van mijn
Brabantse moeder het gewonnen.
Adriaans moeder met haar drie doch-
ters en hun halfbroertje...”
verdween mijn interesse voor het ver-
leden. Toen Adriaan me contacteerde,
dingen van het Welke strips lezen jullie vandaag
Voor haar was het als rijke boeren-
dochter niet gemakkelijk in Indië: ze
VAN DIS: “We kwamen aan net voor
Koninginnedag: mijn zusjes dachten
kwam dat perfect uit: het was de idea-
le aanvulling voor waar ik al mee bezig
evacuatiekamp nog?
VAN DIS: “Als kind las ik klassiekers
werd zowel door de inlanders als door
de Hollanders scheef bekeken omdat
dat al die vlaggen voor hen bedoeld
waren...”
was, maar dat het nog eens tien jaar
zou duren, had ik niet gedacht...”
die ze niet eens als De Graaf van Monte-Cristo of
Huckleberry Finn in strips en dan la-
ze met een Molukker trouwde. Dat
en de duidelijke discriminatie deden
VAN DONGEN: “Allebei hun mannen
waren onthoofd... Bij mijn research Ja, hoe kwam dat?
aan mijn vader ter in het echt. Strips hebben mij tot
lezen gebracht. Donald Duck mocht
haar ons een haat voor Holland bij- voor Rampokan vertelde mijn moeder
dingen van het evacuatiekamp die ze
VAN DONGEN: “Mijn werk aan Familieziek
moest tussendoor gebeuren. Zo hadden
had verteld, niet thuis, maar die ging ik dan bij de
buren lezen. Later las ik dingen zoals Integrale editie van het tweeluik Rampokan in
niet eens aan mijn vader had verteld,
bijvoorbeeld hoe ze als vijfjarige mis-
Teun en ik anderhalf jaar tijd gevraagd
per Blake en Mortimer-album, maar
bijvoorbeeld Maus of die verstripping van Proust
(van Stéphane Heuet, nvdr).’
de collectie Oog & Blik Classics van De Bezige
Bij | Oog & Blik. Er is een ingekleurde versie
in voorbereiding.
bruikt is... Oma begon altijd te huilen
als we naar het kamp vroegen...”
dat bleek te weinig te zijn. We waren
twee maanden over tijd, maar dat was
hoe ze als VAN DONGEN: “Ik koop wel veel, maar VAN DIS: “Peters doorgedreven research uiteindelijk geen probleem. Het bewer-
kom niet aan lezen toe.” bracht ongelofelijke details mee die ik ken van een bestaand werk is toch lasti-
vijfjarige VAN DIS: “Houden zo. Schrijvers moe- zelfs niet kende. Knap hoe hij die ver- ger dan gedacht. Ik ben er te lichtzinnig
ten schrijven, lezers lezen.” werkte, van het spaarbankboekje tot aan begonnen.”
misbruikt is... de dekens tegen het raam: mensen VAN DIS: “Ach, beter zo dan dat het
Wat doet u Blake en Mortimer uit de tropen hadden in Holland altijd slecht gedaan was. Ik ben Peter regel-
— Peter van Dongen lezen? kou. Maar zo zag je aan hen dat ze mi- matig gaan lastigvallen, maar ik heb
VAN DIS: “De mad scientists? Ik ben een granten waren, daar was mijn vader toch nooit mijn geduld verloren, hé?
naïeve lezer: ik geloof alles! En voorts dus tegen: nog liever bibberen dan Ik ken ze wel: indo’s!” (lacht)
die kleurrijke helden in regenjas, die doorgaan voor migranten. Je ziet wel VAN DONGEN: “Een beetje vertraging
Empire-sfeer: een smoking dragen in vaker dat migranten Hollandser dan maakt dat het verhaal opnieuw ac-
de jungle, weet je wel. Mijn vader was de Hollanders willen zijn: de beste stu- tueel is geworden: de Russen, waar
ook zo. De albums zijn volstrekt poli- denten bijvoorbeeld zijn moslima’s.” Meneer Java zo bang voor is, zijn in-
tiek incorrect, maar ik ga mijn twaalf- VAN DONGEN: “Zo’n spaarboekje had middels opnieuw het grote gevaar
jarige zelf nu niet meer verloochenen.” ik ook, tot ik er een drumstel mee geworden.”
4
Met zo’n trage samenwerking VAN DONGEN: “Ik heb Adriaan toch een Burn the book
zit een tweede verstripping, synopsis laten maken. Na anderhalf
bijvoorbeeld van Ik Kom Terug, er jaar was mijn eerste versie klaar. Uit is de eerste
gouden raad bij
dus niet in? de vijfenzeventig anekdotes maakte
VAN DIS: “Stel dat mijn lezers opeens ik associaties en keuzes.”
alleen maar strips zouden gaan lezen,
dan valt te overwegen dat we samen
VAN DIS: “Hij was vrij om te kiezen,
zolang alles in de context van de ja- elke verfilming,
een volledig nieuw boek maken.”
(lacht)
ren 1950 paste. Ik heb niets gestuurd,
maar we maakten wel een afspraak in of verstripping.
het begin: Peters herinneringen zijn
Hoe verliep de samenwerking belangrijk voor de kleur en stemming,
— Adriaan van Dis
concreet? Kan de auteur zijn kindje maar blijven wel de zijne.”
loslaten?
VAN DIS: “Burn the book is de eerste Van Dongen gebruikte elementen uit
gouden raad bij elke verfilming, of het boek: bijvoorbeeld het gefezel van
verstripping.” de meisjes over Meneer Java achter
Fragment uit Familieziek.
5
het gordijn, zijn hoogdravende brie-
ven aan de autoriteiten — de Mijne
Ik wil graag Gelukkig ben ik beginnen gillen...”
VAN DIS: “In de gemeenschappelijke
Heren, het schaduwbroertje (uiterlijk een stem keuken van het opvanghuis hebben
gebaseerd op een cover van het boek). we echt ooit brand gehad door toe-
Maar ook vele niet, zoals de episoden geven aan mijn doen van mijn vader, maar dat heb ik
voorouders.
met de blindganger en het gestran- niet gebruikt.”
de schip: gelegenheden voor Meneer Portret van Adriaan van Dis door Peter van Dongen voor de Nederlandse krant NRC.
Het is
Java om zich weer eens gewichtig Heb je ooit overwogen de roman
voor te doen. Of de tv die ze niet kun- letterlijk te verstrippen, op z’n
nen betalen, de verdronken reddings-
paarden... belangrijk Matena’s?
VAN DONGEN: “Het is me gevraagd,
VAN DONGEN: “Ik ben niet zo sterk in
paarden tekenen, hoewel ze voor dat wat hen maar ik zei resoluut nee: dat zou
nóg eens tien jaar geduurd hebben!
Meneer Java symbolisch belangrijk
waren.”
overkwam te Bovendien vind ik het plezieriger er
iets van mezelf van te maken.”
VAN DIS: “Ik herinner me dat het hele
dorp naar paard rook. Die paarden
boek gesteld VAN DIS: “En op die manier konden
twee auteurs die elkaar eerder niet
(die Meneer Java onbezoldigd ver-
zorgde, nvdr) waren het enige waar
wordt, ook kenden elkaar vinden in hun samen-
werking en merken dat ze zoveel ge-
vader nog eer uit haalde. Maar het is
Peters film...”
mijn versie. meen hebben.”
VAN DONGEN: “Je kunt niet alles ver- — Peter van Dongen Waarom eigenlijk die nood om je
tellen...” familiegeschiedenis te vertellen?
VAN DONGEN: “Ik wil graag een stem
De mensen moeten de roman maar geven aan mijn voorouders. Het is
lezen. De zusjes, die in het boek hem heel lief broer”. In de roman staat belangrijk dat wat hen overkwam te
Eerstezus, Middelzus en Derdezus ge- “vrijerig”. boek gesteld wordt, ook mijn versie.
noemd worden, krijgen in de strip wel Ik geef al eens lezingen in Indonesië
namen, maar het hoofdpersonage — Met het verbranden van het en daar kennen ze deze kant van het
‘de jongen’ — niet: “Thuis heet hij: hé familiealbum veroorzaakt de verhaal niet. De schellen vallen van
jochie, vent of jongen of naar het kar- jongen in de strip een heuse hun ogen.”
wei dat hij moet verrichten: poetser, duinbrand. VAN DIS: “Mijn Indische romans zijn
stoffer, veger.” De auteurs ontdekken VAN DONGEN: “In mijn eerste versie dan ook geen kwestie van nostalgie,
tot hun ontzetting ter plekke een fout- stak hij het koloniehuis in de fik, maar maar verhalen van kleine mensen
je in de strip: “En soms, als de meisjes dat was té. Al heb ik zelf als kind ooit die terechtkwamen aan de verkeerde
vrijgevig zijn”, staat er, “noemen ze per ongeluk brand gesticht in huis... kant van de geschiedenis, die zoals je
6
weet door de overwinnaars geschre- Als je er de kans toe krijgt... lossing op: ik liet ze tekenen door mijn
ven wordt.” VAN DONGEN: “Ik heb tot nog toe geen zoontje Milan, pas geboren toen het
hoge productie gekend, maar ben project begon, nu tien. Op die manier
Peter, je zei daarnet dat je bezig nu toch inderdaad constant bezig. is de cirkel van dit vader-zoonverhaal
was aan je eigen familieverhaal Nee, van een zwart gat na een boek mooi rond! Ook voor mij.”
toen je deze opdracht kreeg... is geen sprake. Blake en Mortimer VAN DIS: “En ik blijf ook nog wel even
VAN DONGEN: “Die dus zowat dezelfde opent echt deuren. Zo zal Rampokan bezig: krankzinnigheid genoeg in mijn
is en ook weer niet. Moet ik het dan na publicatie van het eerste Blake familie!”
nog doen? Misschien later alsnog, en Mortimer-album volgende zomer
misschien kan ik het beter over mijn in kleur verschijnen. Ik heb zoveel
eigen ervaringen hebben, van de werk dat ik me zelfs niet meer kon Tot 7 januari 2018 zijn in het
‘pindachinees’ in het Amsterdam van opladen voor de hoofdstukspreads in Belgisch Stripcentrum originele
de jaren 1970.” Familieziek. Maar daar vond ik een op- platen van Familieziek te bekijken.
Lay-out: David Steenhuyse © Stripspeciaalzaak.be 2017
7
Sie können auch lesen
